Cztery typy baterii.
Wady i zalety.

Oto
cały wybór.

Do fotopułapek na ogniwa AA istnieją dokładnie cztery typy ogniw. Dwa są jednorazowe, dwa da się ładować. Każdy ma charakterystyczną krzywą rozładowania – i to właśnie ona decyduje, co z tego ma twoja kamera.

Cztery objawy,
cztery przyczyny.

Te cztery wzorce zna prawie każdy użytkownik fotopułapki. Żaden z nich nie jest usterką – każdy da się przypisać do typu ogniwa i jego krzywej rozładowania. Będą wracać w tym poradniku raz po raz.

Ogniwa AA czy
pakiet producenta?

Praktycznie każda fotopułapka działa na ogniwach AA. Obok tego prawie każdy producent oferuje własny pakiet akumulatorów litowych, który pasuje wyłącznie do jego kamer. Te pakiety działają dobrze, nic im nie zarzucimy – dwie rzeczy warto jednak wcześniej przemyśleć.

Przydatność w terenie

Gdy w łowisku skończy ci się prąd, ogniwa AA dostaniesz na każdej stacji benzynowej, w każdym markecie budowlanym, w każdym supermarkecie – w razie potrzeby na urlopie na drugim końcu Europy. Jeśli natomiast pusty jest pakiet producenta, dzień jest stracony. Zamiennik dostaniesz tylko w sklepie specjalistycznym i zwykle nie od ręki.

Trwałość inwestycji

Fotopułapka za 150 do 250 euro to nie pamiątka rodzinna. Technika i konstrukcje zmieniają się co roku, a kiedyś kamera się zepsuje albo zostanie wymieniona. Pakiet akumulatorów nie pasuje wtedy już do niczego i jest bezwartościowy. Dobry zestaw akumulatorów AA przeżywa za to kamerę bez problemu, wędruje do następnego modelu, do drugiej kamery albo w razie czego do latarki.

Alkaliczne.
Krzywa pokazuje granice.

Ogniwa alkaliczne to wybór oczywisty: tanie, dostępne wszędzie i obsługiwane przez każdą kamerę. Do krótkich zastosowań w łagodnych temperaturach w zupełności wystarczą. W fotopułapkach raz po raz dochodzi się z nimi jednak do granic – a z czego to wynika, pokazuje ich przebieg napięcia.

Pojemności z opakowania nigdy nie dostaniesz

Producenci baterii ustalają nadrukowaną pojemność, rozładowując ogniwo aż do 0,8 V. Wszystko, co do tego momentu z niego wyjdzie, trafia na opakowanie. Producenci kamer wiedzą jednak, że ogniwo alkaliczne dużo powyżej tej granicy przestaje dostarczać wystarczającą moc dla błysku podczerwieni. Żeby kamera nie produkowała czarnych zdjęć nocnych, wyłączają urządzenie wcześniej całkowicie – zależnie od modelu przy około 1,0 V.

Cały zakres między 1,0 V a 0,8 V figuruje wprawdzie w podanej pojemności, ale dla twojej kamery jest nieosiągalny. Z deklarowanych 2.000 mAh nigdy nie dotrze do ciebie wszystko. Płacisz za pojemność, której twoja kamera z założenia konstrukcyjnego nie może ruszyć.

Dlaczego zdjęcia nocne są czarne

Tu jednocześnie wyjaśniają się objaw 01 i objaw 04.

Ogniwa alkaliczne źle radzą sobie z nagłymi szczytami obciążenia. W spoczynku – kamera tylko czeka – zużyte ogniwo grzecznie pokazuje swoje 1,5 V. Wszystko wygląda zdrowo. Potem przechodzi zwierzyna, odpala błysk podczerwieni i skokowo żąda wielokrotności mocy. Ogniwo nie jest w stanie jej dostarczyć, napięcie spada poniżej progu, którego potrzebuje lampa: czarne zdjęcie.

Gdy tylko błysk gaśnie, ogniwo się regeneruje i wraca do wartości, która w zupełności wystarcza do zdjęcia dziennego. Właśnie dlatego kamera za dnia sprawia wrażenie w pełni sprawnej i zawodzi wyłącznie nocą. Szczególnie mocno obrywają kamery No-Glow, których niewidzialny błysk 940 nm ciągnie wyraźnie więcej energii niż model Low-Glow – oraz nagrania wideo, przy których lampa nie odpala na krótko, tylko świeci 10 do 15 sekund bez przerwy.

Zimno: awaria, która sama znika

Chemia ogniwa alkalicznego jest oparta na wodzie, a zimno ją paraliżuje. Gdy temperatura spada z 15 do 20 °C na poziom −5 do 0 °C, napięcie i użyteczna pojemność drastycznie się załamują – poniżej zera przepada około połowy pojemności, czasem ogniwo odmawia całkiem.

Rzecz kluczowa: to jest odwracalne. Gdy znów się ociepli, moc i pojemność wracają. Dokładnie tym jest objaw 03 – kamera wysiada w najzimniejszej fazie, tygodniami stoi w łowisku pozornie zepsuta, a wiosną znów podejmuje pracę, jakby nigdy nic. Ogniwa nigdy nie były puste. Były za zimne.

Dla Europy to nie temat marginalny, tylko norma: sezon polowań zbiorowych i zasiadek od października do stycznia w Europie Środkowej, a tym bardziej w Skandynawii, regularnie wypada w zakresie mrozu.

A na koniec wyciekają

Klasyk: po sezonie kamery z włożonymi ogniwami wędrują do skrzyni. Następnego lata otwierasz komorę baterii – i zastajesz białe, krystaliczne, przeżarte pobojowisko. Wyciekłe ogniwa alkaliczne niszczą styki i zabierają kamerę ze sobą. Z problemu z bateriami robi się szkoda całkowita.

Lit jednorazowy.
Mocny, ale drogi.

Jednorazowe ogniwa litowe to przeciwieństwo alkalicznych: technicznie lepsze, w kilku punktach wręcz bezkonkurencyjne. Mimo to wielu ich nie stosuje, a powody są konkretne.

Co przemawia za

• Najwyższa pojemność ze wszystkich typów AA. Żadne inne ogniwo nie wytrzyma dłużej.
• Około połowy masy w porównaniu z alkalicznymi czy NiMH. Kto chodzi pieszo po odległych łowiskach albo obsadza tuzin kamer, poczuje to od razu.
• Niemal niezależne od temperatury. Podczas gdy alkaliczne poniżej zera tracą połowę swojej pojemności, lit oddaje co najwyżej odrobinę.

Co przemawia przeciw

Cena. Jednorazowe ogniwo litowe kosztuje wielokrotność alkalicznego. Wytrzymuje mniej więcej dwa razy dłużej – rachunkowo zostaje więc wyraźny minus. Przy pojedynczej kamerze w krytycznym miejscu może to być do przyjęcia. Przy dwucyfrowej liczbie kamer w pracy ciągłej robi się z tego jednak po prostu spory wydatek.

Raz i koniec. Jak alkaliczne, po jednym cyklu są odpadem – tylko że za wielokrotność ceny.

Wysyłka frachtem lotniczym. Luzem pakowane baterie litowo-metaliczne podlegają jako fracht lotniczy surowym ograniczeniom i nie są dopuszczone na samolotach pasażerskich. Kto wysyła kamery razem z ogniwami za granicę, natrafia tu na realną barierę. Dla własnej podróży samolotem nie obowiązuje to w tej formie: ogniwa o zawartości litu do 2 g są dozwolone w bagażu podręcznym, a ogniwo litowe AA z około 1 g leży wyraźnie poniżej.

Zapach. Punkt, który zwrócił uwagę dopiero w ostatnich latach i dla fotopułapek jest szczególnie nieprzyjemny: jednorazowe ogniwa litowe wydzielają gaz, który jest wyraźnie wyczuwalny nawet dla ludzi. Z badań terenowych donosi się, że psowate – wilk, lis, jenot – wyczuwają ogniwa i dzięki temu niezawodnie lokalizują stanowisko kamery.

NiMH.
Najpierw sprawdź napięcie.

Akumulatory NiMH są atrakcyjne cenowo i niewzruszone zimnem. Dla europejskiego sezonu łowieckiego od października do stycznia to właśnie punkt decydujący – zima, na której alkaliczne polegają, NiMH nie przeszkadza.

Zanim jednak po nie sięgniesz, musisz wyjaśnić jedną kwestię. I to ona rozstrzyga, czy NiMH w twojej kamerze w ogóle mają sens.

Słabością jest upał, nie mróz

Powyżej mniej więcej 27 do 29 °C pojemność wyraźnie się załamuje. To nie jest egzotyczna granica: wystarczy europejski dzień pełni lata, a w zamkniętej obudowie kamery w pełnym słońcu temperatura leży jeszcze odczuwalnie powyżej powietrza otoczenia. Kto zostawia nasłonecznioną kamerę na lipiec i sierpień, powinien to wkalkulować. NiMH są więc raczej akumulatorem na zimę niż na cały rok.

Dopuszczone w ruchu lotniczym

Inaczej niż lit jednorazowy, NiMH mogą podróżować bez specjalnych przepisów. Kto zabiera kamery na wyjazd łowiecki za granicę, ma tu wolną drogę.

Samorozładowanie

NiMH zaczynają się rozładowywać, gdy tylko zejdą z ładowarki. Nie możesz ich naładować do pełna, na dwa miesiące odłożyć do szuflady i potem włożyć jako świeże – zestaw idzie do łowiska już nadszarpnięty. Ładuj więc dopiero wtedy, gdy faktycznie wychodzisz.

Duże różnice jakości

Przy mało którym typie ogniw deklaracje i rzeczywistość rozjeżdżają się tak mocno. Bardzo tanie akumulatory NiMH mają często tak mało użytecznej pojemności, że ich czas pracy zostaje nawet za dobrymi bateriami alkalicznymi – wtedy za możliwość ładowania płacisz ciągłymi obchodami.

Ładowarka
decyduje.

Ten punkt jest niemal zawsze pomijany – a rujnuje więcej akumulatorów niż jakiekolwiek użycie w terenie.

Wczesne akumulatory NiMH ładowano ładowarkami czasowymi: ogniwo do środka, osiem godzin prądu, gotowe. Problem jest oczywisty, gdy tylko raz się go nazwie: każde ogniwo wraca z terenu z innym stanem naładowania. Uparte doładowywanie w połowie pełnego ogniwa przez osiem godzin oznacza jego przeładowanie – to niszczy akumulator. Spora część złej opinii akumulatorów bierze się dokładnie stąd: to nie ogniwa były złe, tylko ładowarki.

Zamiast tego potrzebujesz inteligentnej ładowarki. Poznasz ją po dwóch rzeczach:

• Osobne gniazda – każde ogniwo jest oceniane i ładowane oddzielnie, a nie zestaw jako całość.
• Ładowanie podtrzymujące – urządzenie sprawdza stan naładowania każdego pojedynczego ogniwa, doładowuje je odpowiednio i po osiągnięciu celu przełącza się na ładowanie podtrzymujące, zamiast dalej wtłaczać prąd.

Litowo-jonowe.
Najbliżej celu.

Jeśli istnieje coś takiego jak rozwiązanie uniwersalne, to są nim ładowalne ogniwa litowo-jonowe w formacie AA.

Szybko się amortyzują. W zakupie są drogie. Po drugim, najpóźniej trzecim ładowaniu już się zwróciły – od tego momentu ładujesz za darmo.

Temperatura to nie temat. Nie robi na nich wrażenia ani upał, ani zimno. Czy w pełni lata w ostrym słońcu, czy przy mrozie w Skandynawii: nie musisz wybierać między porami roku jak przy alkalicznych czy NiMH.

Bez zapachu. Akumulatory litowo-jonowe nie mają gazującego zachowania swoich jednorazowych krewnych. Zwierzyna – a zwłaszcza psowate – nie może więc namierzyć kamery po ogniwach.

Sztuczka: mikroprocesor w kopułce ogniwa

Natywne napięcie ogniwa litowo-jonowego wynosi 3,7 V – a fotopułapki oczekują 1,5 V na ogniwo. Jak to do siebie pasuje?

W kopułce ogniwa siedzi mikroprocesor, który reguluje napięcie wyjściowe. Niezależnie od tego, co robi natywne napięcie w środku i jak mocno spada w trakcie żywotności: na styku wychodzi dokładnie 1,5 V. Niewzruszenie.

To czyni je najbardziej stałym źródłem prądu, jakie możesz dostać. Pobór 1 A, niewidzialny błysk No-Glow, nawet wideo – ogniwo to udźwignie. Wewnętrznie napięcie może przy takim szczycie obciążenia na moment ugiąć się i znów wrócić w górę, na wyjściu zostaje 1,5 V. Dokładnie to załamanie pod obciążeniem, które przy alkalicznych powoduje czarne zdjęcia nocne, jest tu konstrukcyjnie wykluczone.

Haczyk – i jak został rozwiązany

Stałe napięcie długo miało tę samą cenę co przy licie jednorazowym: objaw 02. Jeśli ogniwo po miesiącu pokazuje 1,5 V i po trzech miesiącach wciąż 1,5 V, to każdy pomiar jest bezwartościowy. Wiarygodne sprawdzenie pozostałej pojemności było po prostu niemożliwe.

Dokładnie tu generacja ogniw z ostatnich lat rozwinęła się w decydujący sposób. Nowoczesne akumulatory Li-Ion od około 80 % żywotności celowo pozwalają napięciu wyjściowemu opadać powoli i przewidywalnie, zamiast trzymać je aż do załamania. Zależnie od kamery i częstotliwości wyzwoleń masz dzięki temu okno kilku miesięcy, w którym widzisz: ten zestaw trzeba niedługo wymienić.

Co potrafi takie ogniwo

Dla przykładu dane kluczowe XTAR CLR 4300, ogniwa opracowanego dla fotopułapek:

Cztery typy,
wszystkie dane.

Ogniwo to
dopiero połowa sukcesu.

Jakkolwiek ważny jest właściwy typ baterii – nie on jeden decyduje o czasie pracy. Dwa identyczne zestawy ogniw wytrzymają w dwóch kamerach różnie długo, i to drastycznie. Współgrają tu następujące czynniki:

• Pobór prądu spoczynkowego kamery – cicha stała pozycja, której nie reklamuje żadna karta katalogowa
• Wyzwolenia na dzień i stosunek zdjęć dziennych do nocnych
• Zdjęcia na wyzwolenie – trzy zamiast jednego dają więcej informacji, ale kosztują też trzy razy tyle
• Zdjęcie czy wideo – przy wideo przede wszystkim długość. Długi nocny film to w ogóle najdroższa operacja, bo błysk IR pracuje przez cały czas
• Liczba i moc diod IR
• Zasięg komórkowy, rozmiar pliku, częstotliwość transmisji – przy kamerach z transmisją często największa dźwignia
• Interwał komunikacji – czy kamera naprawdę musi co 15 minut pytać serwer, czy są nowe polecenia?
• Temperatura zewnętrzna i napięcie odcięcia kamery

Osiem zasad
na co dzień.

1. Nigdy nie mieszaj. Żadnych typów, marek ani stanów naładowania – najsłabsze ogniwo wyznacza cały zestaw.
2. Zawsze wymieniaj wszystkie ogniwa razem. Jedno świeże ogniwo obok pięciu zmęczonych nic nie da.
3. Przy czarnych zdjęciach nocnych najpierw wymień ogniwa, zanim zaczniesz podejrzewać kamerę. To zdecydowanie najczęstsza przyczyna.
4. Mierz tylko pod obciążeniem. Napięcie spoczynkowe 1,5 V nic nie mówi o tym, czy ogniwo udźwignie jeszcze błysk.
5. Akumulatory należą do inteligentnej ładowarki – a Li-Ion do własnej. Urządzenia czasowe niszczą ogniwa.
6. Miej styki na oku. Zabrudzone lub utlenione styki podnoszą rezystancję przejścia i zabierają moc dokładnie wtedy, gdy potrzebuje jej błysk.
7. Przed odłożeniem na przechowanie wyjmij ogniwa. Zwłaszcza alkaliczne. To kosztuje dwie minuty i ratuje kamerę.
8. Wymieniaj na czas, zamiast czekać na awarię. Przed okresem godowym, przed polowaniem zbiorowym, przed dłuższą nieobecnością: lepiej wymienić w połowie pełny zestaw niż przegapić decydujące ujęcie.